کانادا و امارات متحده عربی مذاکرات توافق مشارکت اقتصادی جامع خود را به پایان رساندهاند؛ توافقی که هنوز امضا و لازمالاجرا نشده، اما میتواند مسیر تجارت، انرژی، معادن، لجستیک و سرمایهگذاری دوجانبه را بهطور جدی تغییر دهد.
تحریریه انجمن بازرگانی ایران و کانادا
۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶
کانادا و امارات متحده عربی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کردند که مذاکرات مربوط به «توافق مشارکت اقتصادی جامع» یا CEPA را با موفقیت به پایان رساندهاند.
مانیندر سیدو، وزیر تجارت بینالملل کانادا، و ثانی بن احمد الزیودی، وزیر تجارت خارجی امارات، در تورنتو از پایان مذاکرات خبر دادند. دولت کانادا این فرایند را یکی از سریعترین مذاکرات توافق تجاری در تاریخ خود توصیف کرده است. خبرگزاری رسمی امارات نیز اعلام کرده که این مذاکرات که عملاً از ماه قبل وارد مرحله فشرده شده بود، سریعترین مذاکرات تجاری تکمیلشده از سوی کانادا بوده است. (Canada)
با این حال، یک تفکیک حقوقی مهم باید مورد توجه قرار گیرد:
توافق کانادا و امارات هنوز امضا نشده و به اجرا درنیامده است.
آنچه در تورنتو اعلام شد، پایان مذاکرات محتوایی بود. متن نهایی اکنون باید بررسی حقوقی شود، مجوزهای لازم برای امضا را دریافت کند، به امضای رسمی طرفین برسد و مراحل قانونی و تصویبی داخلی را طی کند. دولت کانادا تصریح کرده است که توافقهای تجاری پس از امضا نیز باید برای مدت مقرر در مجلس عوام ارائه شوند و فرایند اجرای داخلی را پشت سر بگذارند. (Global Affairs Canada)
بنابراین عبارت دقیق برای توصیف تحول اخیر این است:
کانادا و امارات مذاکرات توافق CEPA را به پایان رساندهاند؛ نه اینکه توافق از هماکنون اجرایی شده باشد.
CEPA قرار است چه چیزی را تغییر دهد؟
بر اساس بیانیه رسمی دولت کانادا، اجرای این توافق با پنج هدف اصلی دنبال میشود:
- تقویت روابط تجاری و سرمایهگذاری دوجانبه؛
- بهبود دسترسی شرکتها به بازار طرف مقابل؛
- کاهش موانع تجاری؛
- افزایش تابآوری زنجیرههای تأمین؛
- ایجاد فرصتهای تازه برای کسبوکارها و نیروی کار دو کشور.
جزئیات کامل تعهدات تعرفهای، قواعد مبدأ، خدمات، سرمایهگذاری، تجارت دیجیتال و سایر فصلهای توافق هنوز منتشر نشده است. به همین دلیل، در این مرحله نمیتوان با قطعیت اعلام کرد که کدام کالاها مشمول حذف تعرفه خواهند شد یا جدول کاهش تعرفهها چگونه طراحی شده است. (Canada)
انتشار متن نهایی توافق مشخص خواهد کرد که CEPA برای هر صنعت، کالا یا خدمت دقیقاً چه مزایایی ایجاد میکند.
چرا امارات برای کانادا اهمیت دارد؟
امارات در حال حاضر بزرگترین بازار صادراتی کانادا در خاورمیانه است.
تجارت کالایی دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳.۵ میلیارد دلار کانادا رسید. صادرات کالایی کانادا به امارات نزدیک به ۱۰ درصد نسبت به سال قبل رشد کرد؛ آن هم پس از رشدی حدود ۲۴ درصدی میان سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴.
تجارت خدمات تجاری دوطرفه نیز در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۴۵ میلیون دلار کانادا ارزش داشته است. (Canada)
بیش از ۱۵۰ شرکت کانادایی در امارات حضور عملیاتی دارند و حدود ۶۰ هزار کانادایی در این کشور زندگی یا کار میکنند. این ارقام نشان میدهد رابطه دو کشور از مرحله تماسهای سیاسی یا هیئتهای موقت تجاری عبور کرده و از قبل دارای زیرساخت انسانی و شرکتی قابلتوجهی بوده است. (Canada PM)
امارات نیز فقط یک بازار مصرفی نیست.
این کشور یکی از مهمترین مراکز منطقهای برای:
- تجارت مجدد و بازصادرات؛
- لجستیک بینالمللی؛
- سرمایهگذاری نهادی؛
- خدمات مالی؛
- انرژی؛
- فناوری؛
- توزیع کالا در خاورمیانه، آفریقا و جنوب آسیا
محسوب میشود.
بنابراین اهمیت CEPA برای کانادا صرفاً به فروش بیشتر کالا در بازار داخلی امارات محدود نیست. این توافق میتواند به شرکتهای کانادایی برای استفاده از امارات بهعنوان یک پایگاه منطقهای نیز کمک کند.
توافق تجاری، بخشی از یک معماری بزرگتر است
پایان مذاکرات CEPA را نباید یک رویداد جداگانه دید.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در سفر نوامبر ۲۰۲۵ خود به ابوظبی، همراه با رئیس امارات، توافقنامه حمایت و ارتقای سرمایهگذاری خارجی یا FIPA را امضا کرد. هدف FIPA ایجاد قواعد شفافتر و قابلپیشبینیتر برای سرمایهگذاران دو کشور است. (Canada PM)
همزمان، امارات یک چارچوب سرمایهگذاری تا سقف ۵۰ میلیارد دلار آمریکا در کانادا را اعلام کرد؛ رقمی که در ادبیات کانادایی تقریباً معادل ۷۰ میلیارد دلار کانادا عنوان شده است. حوزههای مورد توجه این چارچوب شامل انرژی، مواد معدنی حیاتی، بنادر، زیرساخت داده و هوش مصنوعی است. (Canada PM)
در نتیجه، میتوان روابط جدید دو کشور را در سه سطح مشاهده کرد:
- FIPA: ایجاد اطمینان و حمایت حقوقی بیشتر برای سرمایهگذاری؛
- CEPA: کاهش موانع تجارت کالا و خدمات و توسعه دسترسی به بازار؛
- پروژههای مشخص: تبدیل روابط سیاسی و حقوقی به سرمایهگذاری واقعی، قرارداد، مشارکت و دارایی عملیاتی.
این سه سطح مکمل یکدیگرند.
توافق تجاری بدون پروژه، الزاماً سرمایه ایجاد نمیکند؛ همانطور که سرمایه بدون ساختار حقوقی، پروژه آماده و چارچوب اجرایی مناسب نیز بهسادگی وارد یک کشور نمیشود.
۷۰ میلیارد دلار؛ سرمایهگذاری انجامشده یا ظرفیت بالقوه؟
در روایت این خبر، باید میان «تعهد یا چارچوب سرمایهگذاری» و «سرمایهگذاری انجامشده» تفاوت گذاشت.
رقم ۷۰ میلیارد دلار کانادا هنوز به این معنا نیست که این پول وارد اقتصاد کانادا شده یا قراردادهای مشخصی به همین ارزش بسته شدهاند.
گزارش فایننشال تایمز در اوایل ژوئیه نشان داد که بخش قابلتوجهی از پروژههای کانادایی هنوز به مرحلهای نرسیدهاند که سرمایهگذاران بزرگ اماراتی بتوانند فوراً سرمایه خود را در آنها مستقر کنند. موانعی مانند آماده نبودن پروژه، فرایندهای قانونی، بررسیهای نظارتی، تأمین مالی، مشورتهای محلی و مسائل اجرایی همچنان مطرحاند. (Financial Times)
این موضوع یکی از مهمترین درسهای این تحول است:
سرمایه بزرگ، فقط به کشور دارای منابع وارد نمیشود؛ به پروژهای وارد میشود که آماده سرمایهگذاری باشد.
سرمایهگذار نهادی به یک ایده کلی، یک زمین، یک مجوز اولیه یا یک ارائه خوشبینانه پول نمیدهد.
پروژه باید دستکم بخش مهمی از این عناصر را داشته باشد:
- مالکیت و ساختار حقوقی روشن؛
- مطالعات امکانسنجی معتبر؛
- مجوزها و مسیر مقرراتی مشخص؛
- مدل درآمد و بازگشت سرمایه؛
- ارزیابی ریسک؛
- قراردادهای تأمین یا فروش؛
- تیم اجرایی؛
- برنامه زمانبندی؛
- اتاق داده یا Data Room حرفهای؛
- ساختار سرمایه و خروج سرمایهگذار.
کمبود پروژههای واقعاً آماده اجرا، اکنون میتواند از کمبود سرمایه مهمتر باشد.
انرژی در مرکز مذاکرات سرمایهگذاری
وزیر تجارت خارجی امارات اعلام کرده است که مذاکرات درباره سرمایهگذاری در بخش انرژی کانادا پیشرفت مثبتی دارد و احتمال اعلام برخی همکاریها در آینده نزدیک وجود دارد. رویترز نیز از اشاره مقام اماراتی به اعلامهای احتمالی در بخش انرژی خبر داده است. (Reuters)
این علاقه یک اتفاق ناگهانی نیست.
ADNOC، شرکت ملی نفت ابوظبی، از طریق بازوی سرمایهگذاری بینالمللی خود، XRG، پیشتر اعلام کرده بود که فرصتهای موجود در بخش بالادستی نفت و گاز و پروژههای LNG کانادا را بررسی میکند. (Reuters)
کانادا برای سرمایهگذاران انرژی امارات چند مزیت مهم دارد:
- منابع بزرگ نفت و گاز؛
- ظرفیت رو به توسعه LNG؛
- دسترسی بالقوه به بازارهای آسیایی و اروپایی؛
- ثبات حقوقی و سیاسی؛
- نیاز گسترده به سرمایه برای زیرساختهای صادراتی؛
- فرصت مشارکت در انرژی متعارف، انرژی پاک و زیرساخت برق.
اما مزیت منابع بهتنهایی کافی نیست. سرعت مجوزها، هماهنگی دولتهای فدرال و استانی، مشارکت جوامع بومی و قطعیت اقتصادی پروژهها در تصمیم نهایی سرمایهگذاران تعیینکننده خواهند بود.
معادن، بنادر، لجستیک و هوش مصنوعی
انرژی تنها حوزه همکاری نیست.
در اسناد رسمی نوامبر ۲۰۲۵، دو دولت از مواد معدنی حیاتی، بنادر، زیرساخت داده، هوش مصنوعی، کشاورزی و فناوری بهعنوان حوزههای اولویتدار نام بردهاند. (Canada PM)
DP World، یکی از بزرگترین شرکتهای لجستیکی جهان، از قبل در کانادا فعالیت دارد. این شرکت در ژوئیه ۲۰۲۶ یک ارتقای زیرساختی در ترمینال Fraser Surrey را تکمیل کرد که میتواند تا دو میلیون تن ظرفیت صادراتی جدید ایجاد کند. (DP World)
همچنین موضوع سرمایهگذاری DP World در توسعه ترمینال کانتریکور بندر مونترال در ماههای اخیر مطرح بوده است. این پروژهها نشان میدهند که رابطه کانادا و امارات فقط به واردات و صادرات کالا محدود نیست؛ بلکه شامل مالکیت، توسعه و بهرهبرداری از زیرساختهایی میشود که تجارت آینده کانادا از طریق آنها انجام خواهد شد. (Financial Times)
اجلاس سپتامبر؛ آزمون تبدیل وعده به قرارداد
اجلاس سرمایهگذاری کانادا در روزهای ۱۴ و ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ در تورنتو برگزار خواهد شد.
دولت فدرال این اجلاس را با مشارکت CPP Investments و PSP Investments برگزار میکند و هدف آن جذب بزرگترین سرمایهگذاران نهادی، صندوقهای ثروت حاکمیتی و مدیران شرکتهای بینالمللی است. (Canada PM)
مقامهای کانادایی اعلام کردهاند که سرمایهگذاران کانادایی و اماراتی در این نشست فرصت خواهند داشت پروژهها و همکاریهای مشخص را پیش ببرند. (Canada)
اهمیت اجلاس در تعداد سخنرانیها یا هیئتهای حاضر نیست.
معیار موفقیت واقعی آن خواهد بود که چه تعداد از این موارد به نتیجه برسند:
- تفاهمنامه دارای مسیر اجرایی؛
- سرمایهگذاری مستقیم؛
- مشارکت مشترک؛
- خرید سهام یا دارایی؛
- تأمین مالی پروژه؛
- قرارداد خرید بلندمدت؛
- تصمیم نهایی سرمایهگذاری.
در معاملات میلیارددلاری، فاصله زیادی میان «علاقهمندی»، «مذاکره»، «توافق اولیه» و «بستهشدن معامله» وجود دارد.
این تحول برای شرکتهای کانادایی چه معنایی دارد؟
CEPA پس از امضا و اجرا میتواند برای گروههای مختلف کسبوکار کانادایی فرصت ایجاد کند:
شرکتهای صادرکننده
کاهش تعرفهها و موانع فنی میتواند رقابتپذیری کالاها و خدمات کانادایی را در بازار امارات افزایش دهد.
شرکتهای خدمات حرفهای
مهندسی، مشاوره، فناوری، ساختوساز، مدیریت پروژه، خدمات مالی و خدمات تخصصی ممکن است از افزایش پروژههای دوجانبه بهرهمند شوند.
شرکتهای فناوری و هوش مصنوعی
همکاریهای اعلامشده میان نهادهای کانادایی و اماراتی نشان میدهد فناوری و زیرساخت داده یکی از ستونهای رابطه آینده خواهد بود.
بخش کشاورزی و صنایع غذایی
امارات واردکننده بزرگ مواد غذایی است و همزمان بهعنوان مرکز توزیع منطقهای عمل میکند. بهبود دسترسی به بازار میتواند برای صادرکنندگان مواد غذایی و کشاورزی کانادا اهمیت عملی داشته باشد.
شرکتهای متوسط
فرصت فقط متعلق به شرکتهای بزرگ انرژی یا صندوقهای سرمایهگذاری نیست. افزایش تجارت، به خدمات حمل، بستهبندی، انبارداری، استاندارد، ثبت محصول، بازاریابی، توزیع و پشتیبانی نیاز خواهد داشت.
فرصت برای فعالان اقتصادی ایرانیتبار در کانادا
جامعه تجاری ایرانیتبار کانادا میتواند در این تحول نقش داشته باشد؛ اما این نقش باید بر پایه توانایی واقعی، ساختار حقوقی شفاف و رعایت کامل مقررات تعریف شود.
ظرفیتهای قابلبررسی شامل موارد زیر است:
- کمک به شرکتهای کانادایی برای شناخت بازارهای خاورمیانه؛
- توسعه شبکههای توزیع منطقهای؛
- خدمات مشاوره بازار و ورود به بازار؛
- همکاری با شرکتهای مستقر در امارات؛
- ایجاد مشارکتهای کانادا–امارات برای بازارهای ثالث؛
- طراحی زنجیره تأمین چندکشوری؛
- آمادهسازی پروژههای سرمایهپذیر؛
- خدمات حقوقی، مالیاتی، استاندارد و انطباق.
شرکتها از امروز چه کاری باید انجام دهند؟
لازم نیست کسبوکارها تا روز اجراییشدن CEPA منتظر بمانند.
این دوره، زمان آمادهسازی است.
۱. بازار هدف را دقیق انتخاب کنند
«ورود به امارات» یک استراتژی نیست. باید مشخص شود مشتری چه کسی است، کانال فروش کدام است و کالا برای بازار داخلی امارات است یا بازصادرات.
۲. کد تعرفه و قواعد مبدأ را بررسی کنند
پس از انتشار متن توافق، اثر واقعی آن برای هر کالا به کد HS، جدول تعرفه و قواعد مبدأ بستگی خواهد داشت.
۳. شریک را اعتبارسنجی کنند
مجوز، مالکیت، سابقه، ظرفیت توزیع، منابع مالی و ارتباط واقعی شریک محلی باید بررسی شود.
۴. ساختار قراردادی و شرکتی را از ابتدا درست طراحی کنند
نمایندگی، توزیع، فرانچایز، سرمایهگذاری مشترک، SPV و قرارداد فروش بینالمللی آثار متفاوتی دارند.
۵. پروژهها را سرمایهپذیر کنند
سرمایهگذار بزرگ به یک معرفی شفاهی پاسخ نمیدهد. پروژه باید اسناد، مدل مالی، ساختار حقوقی و برنامه خروج داشته باشد.
۶. انطباق را بخشی از طراحی کسبوکار بدانند
Compliance نباید بعد از شکلگیری معامله به آن اضافه شود. ساختار پرداخت، حمل، بیمه، طرفهای معامله و استفاده نهایی باید از ابتدا بررسی شوند.
در نهایت
پایان مذاکرات CEPA کانادا و امارات یک تحول مهم است، اما هنوز نقطه پایان نیست.
این توافق زمانی ارزش اقتصادی واقعی پیدا خواهد کرد که:
- به امضا برسد؛
- مراحل قانونی را طی کند؛
- متن تعهدات آن منتشر شود؛
- شرکتها بر اساس آن برنامهریزی کنند؛
- و علاقه سرمایهگذاران به پروژههای واقعی، قرارداد و سرمایهگذاری تبدیل شود.
پیام اصلی این تحول برای فعالان اقتصادی روشن است:
در اقتصاد امروز، داشتن بازار کافی نیست؛
داشتن سرمایه نیز کافی نیست؛
ارزش واقعی زمانی ایجاد میشود که بازار، سرمایه، پروژه، ساختار حقوقی و توان اجرا در یک نقطه به هم برسند.
کانادا منابع، فناوری و نیاز گسترده به سرمایه دارد. امارات نیز سرمایه نهادی، تجربه انرژی و زیرساخت لجستیکی بینالمللی در اختیار دارد.
CEPA میتواند چارچوب اتصال این دو ظرفیت باشد؛ اما نتیجه نهایی را نه بیانیههای سیاسی، بلکه پروژههای آماده، مدیران حرفهای، قراردادهای دقیق و اجرای قابلاندازهگیری تعیین خواهند کرد.
